ÜYTE nedir, diye sorulduğunda kısaca şu söylenebilir: ÜYTE, "üremeye yardımcı tedavi" sözlerinin kısaltmasıdır. Bu, tek bir uygulama değil; çocuk sahibi olmakta zorlanan çiftlere yönelik bir yöntemler grubunun genel adıdır. Tüp bebek de bu grubun içinde yer alan yöntemlerden biridir.
ÜYTE nedir? Mevzuattaki tanım
Türkiye'deki hukuki çerçeve, 2014 tarihli ÜYTE Yönetmeliği ile çizilmiştir. Bu yönetmelikte ÜYTE şöyle tanımlanıyor: anne adayının yumurtası ile kocanın sperminin döllenmeye daha uygun hale getirilmesi, gerekiyorsa vücut dışında döllenmesi, ardından gametlerin (üreme hücreleri) ya da embriyonun anne adayına nakledilmesi [1].
Bu tanımda geçen "gerektiğinde" sözcüğüne dikkat etmek gerekir; döllenme her durumda vücut dışında gerçekleşmez. Ayrıca yönetmelik, başvuran adayların evli olmasını ve bilgilendirilmiş onam formunu birlikte imzalamasını şart koşar [1].

Yöntemlerin kısa haritası
Bu alandaki terimler, uluslararası bir sözlükte ortak bir dille tanımlanmıştır [2]. Öne çıkan yöntemler şöyle sıralanabilir:
- Aşılama (IUI): Laboratuvar ortamında hazırlanan sperm, rahim içine verilir [2]; döllenme vücut içinde gerçekleşir.
- Klasik IVF (tüp bebek): Bu yöntemde döllenme, laboratuvar ortamında, vücut dışında sağlanır [2].
- ICSI (mikroenjeksiyon): Bu yöntemde tek bir sperm hücresi, yumurtanın sitoplazmasına (hücre içi sıvısına) doğrudan enjekte edilir [2].
- Embriyo transferi: Bu aşamada embriyo, rahim boşluğuna yerleştirilir [2].
- Vitrifikasyon (hızlı dondurma): Dondurma burada çok hızlı uygulanır; böylece hücre içinde buz kristali oluşumu önlenir [2].
Bu yöntemlere ana sayfadaki teknikler bölümünden de ulaşabilirsiniz.
ÜYTE ile ART aynı şey mi?
Aslında birebir aynı değil. Yabancı literatürde bu konuda iki farklı terim kullanılır. ART (yardımla üreme teknolojisi), yumurta ve spermin ya da embriyonun vücut dışında işlendiği girişimleri kapsar ve aşılamayı dışarıda tutar. Kapsamı daha geniş olan MAR (tıbbi yardımla üreme) terimi ise yumurtlamayı uyarmayı ve aşılamayı da içine alır [2].
Bu ayrım uygulamada da önem taşır: "ART sonuçları" diye sunulan bir veride aşılama yer almaz. Sözlükte sperm, yumurta ve embriyo bağışı da ART kapsamına alınır [2]; Türkiye'deki tanım ise anne adayının kendi yumurtası ve kocanın spermi temel alınarak yapılmıştır [1].
Bu tedaviler günümüzde oldukça yaygınlaşmış durumda. Bir hesaplamaya göre, 1978–2018 yılları arasında dünya çapında yaklaşık 10 ila 13 milyon bebek bu yöntemlerle dünyaya geldi [3].
Size en uygun yöntemi değerlendirebilecek kişi hekiminizdir. Terimler hakkındaki sorularınızı bizimle de paylaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı / Resmî Gazete. Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik (Madde 1, 4, 19). 2014. www.resmigazete.gov.tr.
- Zegers-Hochschild F, Dyer S, Adamson GD, et al.. The International Glossary on Infertility and Fertility Care, 2025. Hum Reprod 2026. PMID: 42100799.
- Adamson GD, Creighton P, de Mouzon J, et al.. How many infants have been born with the help of assisted reproductive technology?. Fertil Steril 2025. PMID: 39947276.
- Dyer S, Chambers GM, Jwa SC, et al.. International Committee for Monitoring Assisted Reproductive Technologies world report: assisted reproductive technology, 2019. Fertil Steril 2025. PMID: 40513636.
Sorunuz mu var?
Laboratuvar süreci ve teknikler hakkındaki sorularınızı bize yazabilirsiniz.



