Sperm dondurma; meni örneğinin veya cerrahi yolla alınan spermin, daha sonra kullanılmak amacıyla sıvı azotta saklanması işlemidir. Genellikle kanser tedavisine başlamadan önce akla gelir, fakat bu durum tek gerekçe değildir.
Sperm dondurma kimler için düşünülür?
2014 yılında yürürlüğe giren ÜYTE yönetmeliğine göre, Türkiye'de üreme hücreleri ancak tıbbi bir gereklilik bulunduğunda saklanabilir. Erkekler açısından belirtilen durumlar şöyledir [4]:
- Spermin cerrahi bir yöntemle elde edilmesi (örneğin azospermi durumunda testisten sperm alınması),
- Üreme hücrelerine hasar verme riski taşıyan kemoterapi veya radyoterapi gibi tedavilerden önce,
- Testislerin çıkarılması gibi üreme yeteneğini yok edebilecek cerrahi girişimlerden önce,
- Meni sıvısında son derece az sperm bulunması (kriptozoospermi).
Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO)'nun 2025 kılavuzuna göre, kanser tanısı konan erkeklere tedaviye başlamadan önce sperm dondurma önerilmeli; örnek alınamıyorsa testisten sperm elde etme (TESE) yöntemi gündeme getirilmelidir [1]. Aynı kılavuz, tedavinin hemen sonrasında veya bitiminde alınan spermde genetik hasar olasılığının artabileceğine dikkat çeker [1]. Dolayısıyla zamanlama büyük önem taşır. Ayrıca kılavuz, üreme sağlığına dair risklerin tanı konulduğu anda ele alınmasını ve bunu isteyen ya da henüz kararını vermemiş hastaların bir üreme uzmanına yönlendirilmesini tavsiye eder [1].

Nasıl yapılır, saklama nasıl sürer?
Örnek, önce spermiyogramdaki gibi incelenir. Sonrasında koruyucu bir sıvı (kriyoprotektan) ile karıştırılıp etiketlenir ve sıvı azot tankına yerleştirilir. İhtiyaç duyulduğunda çözülen sperm, sayısı ve hareketliliğine bağlı olarak aşılama ya da tüp bebek ve ICSI (mikroenjeksiyon) işleminde kullanılır. Yönetmelik, saklama öncesinde kimlik doğrulaması amacıyla kan örneği alınmasını öngörür. Saklama süresi bir yılı geçtiğinde her yıl imzalı bir dilekçe gerekir; toplam süre en çok beş yıl olup bunun üzerindeki süre Bakanlık onayına tabidir [4].
Sperm dondurmanın size uygun olup olmadığını tedavinizi yürüten hekiminizle değerlendirebilir, aklınıza gelen soruları bize de iletebilirsiniz.
Kaynaklar
- Su HI, et al.. Fertility Preservation in People With Cancer: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol 2025. PMID: 40106739.
- Ferrari S, et al.. Sperm cryopreservation and reproductive outcome in male cancer patients: a systematic review. Reprod Biomed Online 2016. PMID: 27156003.
- Yu Z, et al.. Comparison of intracytoplasmic sperm injection outcome with fresh versus frozen-thawed testicular sperm in men with nonobstructive azoospermia: a systematic review and meta-analysis. J Assist Reprod Genet 2018. PMID: 29785532.
- T.C. Sağlık Bakanlığı / Resmî Gazete. Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik (Madde 20). 2014. www.resmigazete.gov.tr.
Sorunuz mu var?
Laboratuvar süreci ve teknikler hakkındaki sorularınızı bize yazabilirsiniz.



