Kısırlık ve Tanı

Spermiyogram sonucu nasıl okunur? Erkek kısırlığında DSÖ referans değerleri

2 dk okumaÜYTE Kayseri Editörü5 kaynakGözden geçiren: Öğr. Gör. Dr. Işıl Tuğçe Turan
Hekimle tahlil sonucuna bakan bir çifti, masadaki mikroskobu ve büyütülmüş sperm hücrelerini gösteren çizim

Temsilî görsel, yapay zekâ ile hazırlanmıştır.

Erkek kısırlığı değerlendirilirken ilk istenen tetkik spermiyogramdır (semen analizi, meni tahlili). Sonuç kâğıdındaki sayılar bakıldığında kaygı verici gelebilir; ancak spermiyogram başlı başına "olur" veya "olmaz" yanıtı veren bir sınav değildir.

Kılavuzlara göre, çocuk sahibi olamayan çiftlerin yaklaşık %20'sinde sorun tek başına erkekten kaynaklanır; %30–40'ında da erkek faktörü tabloyu etkiler. Bu nedenle kadının ve erkeğin birlikte, aynı süreçte incelenmesi tavsiye edilir [3]. Bu değerlendirmenin ne zaman yapılması gerektiğini kısırlık ne zaman araştırılmalı başlıklı yazımızda ele aldık.

Spermiyogram sonucunda hangi değerlere bakılır?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), spermiyogramın bütün laboratuvarlarda ortak bir yöntemle uygulanabilmesi için bir rehber kitap hazırlıyor; bunun altıncı baskısı 2021'de yayımlandı [1]. Bu baskının dayandığı veride, eşleri bir yıl içinde gebe kalan 3500'den fazla erkeğin sonucu incelenmiş. Aşağıda listelenen değerler "5. persentil"i gösterir; başka bir deyişle baba olabilmiş erkeklerin sadece %5'i bu sayıların altında kalmıştır [2,4].

ÖlçümAlt referans değer
Sperm yoğunluğu (konsantrasyon)mililitrede 16 milyon
İleri hareketli sperm%30
Toplam hareketli sperm%42
Normal biçimli sperm (morfoloji)%4

Morfoloji sütunundaki %4 rakamı birçok kişi için sürpriz olur: çocuk sahibi olmuş erkeklerde dahi spermlerin çoğu "ideal" şekilde değildir.

Laboratuvarda mikroskopla inceleme yapan ve bulgularını not eden eldivenli bir çalışan
Fotoğraf: Edward Jenner / Pexels

Sınırın altı kısırlık demek mi?

Hayır. Bu sayılar, doğurgan erkekle kısır erkeği birbirinden net şekilde ayıran bir sınır çizmez [2,4]. Kılavuzda da bir değerin tek başına eşiğin altında veya üstünde bulunmasının doğurganlığı ya da kısırlığı belirlemediği, sonuçların bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanır [3].

Spermiyogram sonuçları farklı testlerde oldukça değişkenlik gösterebilir. Özellikle ilk sonuç umulandan düşük çıktığında, aralarında yaklaşık bir ay bulunan en az iki ölçüm yapılması tavsiye edilir [3]. Elde edilen sonuçlar, hastanın öyküsü ve muayene bulgularıyla birlikte ele alınır; ihtiyaç duyulursa hormon testleri de eklenir. İzlenecek tedavi yolu bu bütün değerlendirmeye göre şekillenir; aşılama veya tüp bebek yöntemleri bu seçenekler arasındadır.

Spermiyogram, sürecin başında alınmış bir anlık görüntüye benzer. Aklınıza gelen soruları hekiminizle paylaşabilir, isterseniz bize de ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. World Health Organization. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6th ed. 2021. www.who.int.
  2. Campbell MJ, et al.. Distribution of semen examination results 2020 - A follow up of data collated for the WHO semen analysis manual 2010. Andrology 2021. PMID: 33528873.
  3. Schlegel PN, et al.. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline Part I. J Urol 2021. PMID: 33295257.
  4. Björndahl L. A paradigmatic shift in the care of male factor infertility: how can the recommendations for basic semen examination in the sixth edition of the WHO manual and the ISO 23162:2021 standard help?. Reprod Biomed Online 2022. PMID: 35989166.
  5. Paffoni A, et al.. The statistical foundation of the reference population for semen analysis included in the sixth edition of the WHO manual: a critical reappraisal of the evidence. Hum Reprod 2022. PMID: 35849333.

Sorunuz mu var?

Laboratuvar süreci ve teknikler hakkındaki sorularınızı bize yazabilirsiniz.

Bize yazın