Endometriozis, rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim dışında, çoğunlukla yumurtalık ve karın zarında yerleşmesidir. Endometriozis kısırlık ilişkisi sık konuşulur; ağrıya ek olarak gebe kalmayı zorlaştırabilir. ESHRE (Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği) 2022 kılavuzu, tanıdan tedaviye 109 öneri sunuyor [1].
Tanı artık hep ameliyatla mı konuyor?
Hayır. Kılavuz, tanı sürecinde ultrason veya MR kullanılmasını öneriyor. Görüntülemenin normal çıkması hastalığı dışlamıyor; özellikle karın zarındaki yüzeyel odaklar görülmeyebilir. Laparoskopi (kapalı ameliyat) eskiden "altın standart" sayılıyordu. Artık görüntüleme sonucu normal olan ya da ilaç tedavisinin işe yaramadığı ya da uygun olmadığı durumlarda öneriliyor [1].

Endometriozis ve kısırlık tedavisinde seçenekler
- Cerrahi: Erken evrede (rASRM evre I/II) laparoskopik cerrahi, süren gebelik oranını artırdığı için bir seçenek olabilir [1]. Cochrane derlemesinde cerrahi, yalnızca tanısal laparoskopiye göre ultrasonla doğrulanan gebelik oranını artırdı; ancak canlı doğumu inceleyen çalışma yoktu [2].
- Aşılama: Erken evrede yumurtalık uyarımıyla birlikte aşılama (IUI), beklemeye veya tek başına aşılamaya göre gebelik oranını artırıyor [1].
- Tüp bebek: Tüpler hasarlıysa, erkek faktörü varsa, EFI (endometriozis doğurganlık indeksi) düşükse ya da diğer tedaviler sonuç vermediyse önerilebiliyor [1].
Ameliyat kararında ağrı, yaş, önceki ameliyatlar, başka kısırlık nedenleri ve yumurta rezervi birlikte değerlendiriliyor [1].
Tüp bebekten önce kist alınmalı mı?
Kılavuz, yalnızca canlı doğum şansını artırmak için tüp bebek öncesinde endometrioma (çikolata kisti) ameliyatını rutin olarak önermiyor. Yarar gösterilmemiş, yumurta rezervi ise zarar görebilir. Ağrı ya da yumurtalığa ulaşmada güçlük varsa ameliyat düşünülebilir [1]. Tüp bebek öncesi uzun süreli GnRH agonisti (adet döngüsünü baskılayan ilaç) kullanımı da artık önerilmiyor [1].
Yumurta rezervini nasıl yorumlayacağınızı AMH değeri ve yumurta rezervi yazımızda anlattık. Tedavi seçiminizi hekiminizle konuşabilir, sorularınızı bize de yazabilirsiniz.
Kaynaklar
- Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O, et al.; ESHRE Endometriosis Guideline Group. ESHRE guideline: endometriosis. Hum Reprod Open 2022. PMID: 35350465.
- Bafort C, Beebeejaun Y, Tomassetti C, et al.. Laparoscopic surgery for endometriosis. Cochrane Database Syst Rev 2020. PMID: 33095458.
- Riemma G, García-Velasco JA, Abrão MS, et al.. IVF/ICSI or surgery as first approach for the treatment of infertility associated with ovarian and deep infiltrating endometriosis? A systematic review and meta-analysis. Reprod Biomed Online 2026. PMID: 41447907.
Sorunuz mu var?
Laboratuvar süreci ve teknikler hakkındaki sorularınızı bize yazabilirsiniz.



